JAN SANDERS (1919-2000)

Ton Smits-erepenning 1985

Jan Sanders werd in 1919 geboren in het Noord-Hollandse Kwadijk. Hij groeide op in een arbeidersgezin. Nadat hij de MULO doorlopen had, volgde er een periode, waarin hij werkzaam was in allerlei verschillende baantjes. Tekenen deed hij dolgraag; dat was zijn hobby.

Sanders' tekentalent werd ontdekt door een tekenleraar aan de HBS waar zijn moeder toen werkster was. Deze leraar adviseerde hem om de MO-akte tekenen te gaan halen. Sanders volgde deze raad op. Hij studeerde tijdens de oorlogsjaren. Daarna was hij werkzaam als tekenleraar, maar tevens als boekillustrator en als tekenaar van reclameprenten. Sanders tekende ook voor educatieve uitgeverijen.

Jan Sanders kreeg landelijke bekendheid als grafisch humorist met de kalenders, die hij vanaf 1956 in opdracht van de firma “Sigma Verven / Coatings” tekende. Sanders' kleurrijke en gedetailleerde kalenderprenten tonen “drukbevolkte” en chaotische taferelen, die zich afspelen rond de bemanning van een schip op de grote vaart. Terugkerende details in deze humoristische (en soms satirische) tekeningen zijn: een zeeman met een busje verf en een hondje. Uit Sanders' werk spreekt een groot gevoel voor humor en een scherp waarnemingsvermogen. Vanaf 1978 werden deze kalenders ook in boekvorm uitgegeven in meerdere landen. In deze boeken zijn ook voorstudies, schetsen en details opgenomen. In 1993 beëindigde “Sigma” plotseling de samenwerking met Sanders. De kalenderreeks werd toen voortgezet door het Nederlandse Loodswezen.

Over het tekenen van zijn kalenderprenten zei Jan Sanders:

“ Eerst moet ik een grap of idee hebben. Heb ik die eenmaal dan slaak ik een zucht van verlichting. Om die grap of het idee heen bouw ik dan mijn toneel of tafereel. Ik zoek een compositie, ik voel me dan een beetje een filmregisseur: dit moet erop, dat moet erop, die handeling moet erin zitten, deze beweging moet eruit komen. Heb ik eenmaal de compositie gevonden, dan teken ik die los in elkaar, zo, dat er een logische gang in zit. Daarna ga ik de grote tekening opzetten, waarbij allerlei details: een petroleumlamp, een soort schoen, een hondje, me al tekenend te binnen schieten en hun plaats vinden. Hoewel ik vrij gemakkelijk teken, vind ik het toch een heel karwei. Er zit blijkbaar een menselijk element in mijn tekeningen dat de mensen aanspreekt. Je moet ze vangen met een detail, dan gaan ze doorkijken .”

In 1984 werd Jan Sanders' schetsboek uitgegeven. Dit boek bevat een overzicht van het -veel minder bekende- vrije tekenwerk (voornamelijk portretten en naakten), dat Sanders in de loop der jaren vervaardigde.

In december 1985 ontving Jan Sanders de Ton Smits-erepenning voor zijn gehele oeuvre. Hij kreeg de penning uitgereikt op de openingsavond van het 3 de Nederlands Cartoonfestival in Amstelveen. Van 13 december 1986 tot 3 januari 1987 werd zijn werk tentoongesteld in het Ton Smits Huis.

Jan Sanders overleed op 21 december 2000. Hij was toen 81 jaar oud.